چرا آثار ایرانی در اسکار دیده نمی‌شوند؟/ انتخاب غیرشفاف با شابلون اروپایی

نوشته شده توسط در الگو

گروه فرهنگی-رجانیوز: هرسال همین حوالی حرف و حدیث‌ها بر سر انتخاب نماینده‌ی سینمای ایران در مراسم اسکار بالا می‌گیرد. البته امسال یک تفاوت اساسی با سال‌های گذشته دارد. کمیته انتخاب نماینده سینمای ایران دوماه زودتر و در اقدامی ناگهانی اعلام کرد که یک مستند قرار است نماینده سینمای ایران در اسکار باشد.

 

به گزارش رجانیوز یکی از دعواهای ثابت سینمایی‌ها همین مسئله‌ی انتخاب نماینده برای اسکار است. هر سال با انتخاب یک فیلم، عوامل و دوست‌داران فیلم رغیب شروع به اعتراض می‌کنند و چند روزی اخبار فرهنگی معطوف به بررسی عملکرد کمیته انتخاب می‌شود.

 

اعضای کمیته انتخاب توسط خانه سینما به بنیاد سینمایی فارابی معرفی می‌شوند و اینگونه وظیفه انتخاب نماینده سینمای ایران به عهده تعدادی بازیگر و کارگردان و تهیه کننده سپرده می‌شود.

 

با یک بررسی ساده می‌شود فهمید که در سال‌های اخیر کمیته‌ی انتخاب، عملکرد درستی نداشته است. اگر دو «اثر جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» را کنار بگذاریم، در ده سال اخیر فیلم‌های انتخاب شده این کمیته به بخش مسابقه‌ی مراسم آکادمی اسکار راه نیافتند. البته سهم ایرانی‌ها در مراسم اسکار از ابتدای تاسیس تاکنون تنها سه بار بوده است؛ از میان آن سه اثر، دو فیلم سهم اصغرفرهادی و یک فیلم سهم مجید مجیدی‌ست. 

 

بزرگترین ایرادی که همیشه به کمیته‌های انتخاب، در این سال‌ها گرفته می‌شود عدم شفاف بودن معیارهایی‌ست که یک فیلم را بر مابقی آثار ارجحیت می‌دهد. برای مثال علت این که چرا امسال یک مستند به عنوان نماینده ایران در بخش فیلم‌های غیرانگلیسی زبان اسکار معرفی شده هنوز مشخص نیست. 

 

یا علت انتخاب فیلم «بدون تاریخ بدون امضا» که سال گذشته قرار بود نماینده سینمای ایران باشد و نتوانست به مراسم راه پیدا کند دقیقا چه بود؟

با این‌که اعضای هیئت انتخاب هیچ‌گاه پاسخ‌های روشنی نمی‌دهند اما یک قانون نانوشته در میان اعضای این کمیته‌ها در طول این چندسال وجود داشته! آن‌ها فیلم‌هایی را به نمایندگی از ایران راهی اسکار می‎‌کنند که با پارامترهای جشنواره‌ها هم‌خوانی داشته باشد و به قول خودشان شانس برنده شدنش بالاتر از بقیه باشد. 

 

دقیقا همین‌جاست که یک استراتژی غلط و راهبرد اشتباه شکل می‌گیرد. چرا که آن‌ها غالبا پارامترهای مورد قبول جشنواره‌های اروپایی را مد نظر قرار می‌دهند. یک بررسی ساده نشان می‌دهد که سینمای ایران در جشنواره کن فرانسه حضور پررنگی داشته و تعداد فیلم‌هایی که به بخش مسابقه راه پیدا کرده‌اند، مانند اسکار کم و ناچیز نبوده است. جشنواره‌های اروپایی معمولا از حرف تازه و محتوای مورد تاییدشان استقبال می‌کنند و خیلی به دنبال تکنیک و سرگرمی نیستند.  کافیست شما یا در حمایت از همجنس‌بازها فیلم بسازید و یا به تبعیض نژادی و صلح در جامعه‌ی جهانی اشاره کنید. همین‌ها احتمالا کافیست تا فیلم شما مورد تشویق قرار بگیرد. 

 

اما در مراسم اسکار اوضاع به این منوال نیست. اگرچه آکادمی اسکار هم از سال 2010 به این سمت تمایل به سیاست‌زدگی پیدا کرده اما بازهم وجود مولفه‌های تکنیکی و سرگرم کننده بودن اثر به عنوان عنصر اصلی سینما هنوز در این آکادمی مورد توجه ویژه است.

 

این نکته‌ایست که کمیته انتخاب نماینده سینمای ایران در مراسم اسکار، خیلی به آن توجه نمی‌کند. حالا مشخص می‌شود که دلیل انتخاب فیلم «بدون تاریخ بدون امضا» از کجا آب می‌خورد. این فیلم شاید با پارامترهای جشنواره کن همخوانی داشته باشد اما مشخص است که در مراسم اسکار اندک توجهی به آن نخواهد شد. 

 

«در جستجوی فریده» نماینده ایران در اسکار2020

نیمه شب 26 مرداد بود که کمیته انتخاب اعلام کرد قرار است یک مستند را به نمایندگی سینمای ایران راهی اسکار کند. تازه همان موقع بود که برخلاف سال‌های پیش نام نامزدهای رقیب این مستند هم اعلام شد. هر سال کمیته انتخاب در چند مرحله کاندیدها را معرفی می‌کرد و در انتها به کاندید نهایی می‌رسید. اتفاقی که امسال به وقوع نپیوست و در انتها و بعد از اعلام ناگهانی در جستجوی فریده رسانه‌ای شد. 

 

کمیته نظارت اعلام کرد که سه فیلم متری شیش و نیم، قصر شیرین و در جستجوی فریده کاندیدهای مورد نظر کمیته بوده‌اند. قصرشیرین به کارگردانی رضامیرکریمی توانست در بیست و دومین مراسم جشنواره فیلم شانگهای جوایز متعددی را ببرد. جوایزی نظیر بهترین فیلم، بهترین بازیگر مرد و بهترین کارگردانی.

 

متری شیش و نیم نیز در فستیوال سینمایی ونیز شرکت کرد و توانست به مرحله اصلی این جشنواره هم راه پیدا کند. عده‌ای از کارشناسان با استناد به این جوایز و انتخاب‌های بین‌المللی مدعی هستند که شانس دو فیلم دیگر از «در جستجوی فریده» بالاتر است.

 

اما با این حال هستند منتقدانی که این اقدام را، هم تجلیل از سینمای مستند می‌دانند و هم «در جستجوی فریده» را اثری قابل قبول‌تر از نامزدهای دیگر.

 

فارغ از درست و غلط بودن انتخاب صورت گرفته، آنچه از اهمیت بیشتری برخوردار است، شفافیت در آرا و موضع‌گیری‌های اعضای کمیته انتخاب است. این کمیته باید به صورت دقیق و جزئی علت انتخاب‌هایش را به اطلاع عموم برساند.

 

به هرحال در جستجوی فریده راهی اسکار شده است. باید دید که آیا این مستند می‌تواند به بخش مسابقه‌ی جشنواره راه پیدا کند یا عاقبت آن می‌شود مثل عاقبت اغلب فیلم‌های ارسالی به مراسم اسکار.